تكليف سخت پيشين دارد و اين ، با الزامى بودن آن متناسب است ، نه استحباب آن . سرانجام ، جملهء « عَلِمَ أَنَّ فِيكُمْ ضَعْفاً » بهترين گواه بر اين فاصله است ؛ زيرا جملهء ياد شده بدين معناست كه در شما ضعفى آشكار شد . معناى مذكور با اين تناسب دارد كه تجربه‌اى روى داده باشد و در ضمن آن ، ناتوانى مسلمانان و سستى آنان در مبارزه با گروهى ده برابر خود ، نمايان گشته باشد . « 1 » * * * خداوند مىفرمايد : « إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَ إِنَّا لَهُ لَحافِظُونَ » « 2 » ؛ « در حقيقت ، اين ما هستيم كه قرآن را نازل كرديم و به طور قطع ، ما نگاهبان آن مىباشيم . » اين آيه ، مصونيت قرآن از گزند حوادث را تضمين كرده و ضمانتى الهى است و خداوند هيچ‌گاه خلف وعد نمىكند . ليك يكى از كسانى كه سخنان شاذ را مىپسندد ، احتمال داده است ضمير به كسى برگردد كه قرآن بر او نازل شده است ؛ يعنى پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم ؛ بدين معنا : ما نگاهبان محمد هستيم ؛ مانند آيهء « وَ اللَّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ » « 3 » ؛ « و خداوند تو را از [ گزند ] مردم نگه مىدارد . » « 4 » اين در حالى است كه سياق دو آيهء ياد شده ارتباطى با هم ندارد ؛ چه ، آيهء نخست در سوره‌اى مكى ( حجر ، به شمارهء نزول 54 ) و دومى در سوره‌اى مدنى ( مائده ) - كه شايد از آخرين سوره‌هاى مدنى باشد ( شمارهء نزول 113 ) - آمده است . افزون بر آن ، پيش از آيهء حفظ و در همان سوره ، اين آيه آمده است : « وَ قالُوا يا أَيُّهَا الَّذِي نُزِّلَ عَلَيْهِ الذِّكْرُ إِنَّكَ لَمَجْنُونٌ » « 5 » ؛ « [ كافران ] گفتند : " اى كسى كه ذكر ( قرآن ) بر او نازل شده است ، به يقين تو ديوانه‌اى . " » اين آيه - كه تنها سه آيه با آيهء حفظ فاصله

--> ( 1 ) . بنگريد به : التمهيد فى علوم القرآن ، ج 2 ، ص 297 و 298 . ( 2 ) . حجر ( 15 ) 9 . ( 3 ) . مائده ( 5 ) 67 . ( 4 ) . فرّاء اين احتمال را نقل كرده ( معانى القرآن ، ج 2 ، ص 85 ) و محدث نورى در فصل الخطاب ( ص 360 ) ، از آن بهره برده است . ( 5 ) . حجر ( 15 ) 6 .